Tagarchief: interimpredikant

Interim-predikant helpt bij vinden nieuwe koers – slapeloze nachten en gesmeerde fusies

Als ds. Wim Andel op een verjaardag uitlegt wat voor werk hij doet, zijn de meeste gesprekspartners verrast. “Iedereen weet wel wat een kerk is, en met ruzies en fusies zijn we ook vertrouwd. Maar als predikant een gemeente professioneel begeleiden naar een rustiger vaarwater is minder bekend.” Wat doet een interim-predikant eigenlijk en waarom is dit werk belangrijk? Lees hoe Wim Andel, bijna negen jaar interim-predikant, zijn bijzondere beroep uitoefent en beleeft.

We kennen een interim-manager en een interim-directeur, vaak niet de meest geliefde personen omdat ze vervelende klussen zoals een reorganisatie moeten uitvoeren. Maar wat doet een interim-predikant? Ds. Wim Andel: “Wanneer een kerkelijke gemeente in wat onrustig of onbekend vaarwater terecht is gekomen, begeleidt de interim-predikant bij het vinden van een nieuwe koers. Dat proces bestaat vaak uit twee tegengestelde aspecten: het hervinden van rust aan de ene kant en het vinden van een nieuwe uitdaging aan de andere kant.”

Mooie kans – Wim Andel was voor hij interimmer werd predikant in drie zeer verschillende gemeenten. “In mijn derde gemeente heb ik de opleiding tot interim-predikant gevolgd. Dat was een geweldige ervaring. Ik mocht van mijn kerkenraad op detacheringsbasis mijn eerste opdracht doen, anderhalf jaar lang anderhalve dag in de week. Heel fijn om die kans te krijgen. Tijdens deze periode heb ik met een andere interim-predikant, Marius Braamse, een hervormde gemeente en een gereformeerde kerk naar een federatie begeleid. Na deze periode ben ik fulltime aan de slag gegaan als interim-predikant.” Wim Andel is daarbij aan het werk in twee en soms zelfs drie gemeenten tegelijk. Er zijn tien interim-predikanten in landelijke dienst bij de mobiliteitspool, deels parttimers.

Bevoegdheid – Er zijn gemeenten die zelf proberen om een lastige periode, zoals bij fusie kan ontstaan, door te komen. Kan een ‘gewone’ gemeentepredikant de begeleiding niet zelf doen? “Niet elk fusieproces is problematisch, een gewone predikant kan dit ook begeleiden. Persoonlijk vind ik het soms wel zorgelijk als niet-bevoegde predikanten als interim-predikant aan het werk gaan. Het is niet voor niets dat er bepaalde capaciteiten gevraagd worden bij dit ambt. We hebben er moeite voor moeten doen om zover te komen. Kerkenraden zouden dit beter moeten beseffen als ze iemand aanstellen die zich interim- predikant noemt maar het niet is.”

Wim Andel heeft niet zo veel op met managementtermen als procesbegeleider of coach die hij tegenkomt in het vak. “Ik ben met name werkzaam vanuit het besef dat ons geloof ook in deze situatie iets heilzaams heeft. We proberen de vreugde van het evangelie weer te ontdekken. Daarbij maken we gebruik van de kracht van het Woord, bidden samen, en tegelijkertijd werken we hard aan het bereiken van gestelde doelen.”

Gesmeerde fusies en slapeloze nachten – In Noord-Friesland begeleidde Andel, op voorstel van de consulenten van twee gemeenten, deze  gemeenten naar een samenwerking. Beide gemeenten waren vacant en nogal verschillend, de ene met confessionele accenten, de andere met een vrijzinnige achtergrond. Toch wilden ze samen één predikant beroepen. Zou dat lukken? “Ik kreeg de opdracht en na een jaar werd daar een predikant bevestigd. Later heb ik nog eens geïnformeerd hoe het ging en het antwoord was ronduit positief.” Ook in Zwolle begeleidde Andel een dergelijke uitdagende samenwerking.

Soms begeleidt hij een gemeente waar ruzie is. “Dat is niet makkelijk maar ik doe het graag en ik heb er wel een slapeloze nacht voor over. Als je samen kunt werken aan een oplossing zeg ik volmondig ‘ja’ tegen zo’n opdracht. Ik probeer altijd om, naast het werken aan de oplossing van het conflict, iets positiefs te doen. Bijvoorbeeld met een welwillend groepje gemeenteleden beginnen aan iets nieuws. Dit geeft moed en kan de focus verleggen om verder te gaan en te werken aan een verzoening.”

Gezonde gemeente – Naast het oplossen van het conflict gaat ds. Andel in gesprek met gemeenteleden over hoe ze de kerk weer een boost kunnen geven. “We ontwikkelen bijvoorbeeld met wie maar mee wil doen andersoortige vieringen naast de traditionele kerkdiensten. Dat begint met in kaart te brengen hoe de kerkdienst er nu uitziet en of de breedte van de gemeente daarmee bereikt wordt. Wat waardeer je in de diensten, en wat kunnen we verdiepen en verbreden? Wat zou je anders willen? Kan dat in de bestaande liturgie of mag daarnaast iets anders ontwikkeld worden?” Dit leeft breder, weet Andel. “De landelijke training ‘Vieren met vrijwilligers’ die ik onlangs samen met mijn vrouw (kerkelijk werker in Gaastmeer) heb gegeven was in een mum van tijd overtekend. Er is iets positiefs gaande in onze kerk, laten we daar vooral ook oog voor hebben. Er zijn altijd welwillende mensen die niets liever hebben dan een gezonde gemeente om samen God te zoeken.”

Meer informatie – Vanuit de mobiliteitspool van de dienstenorganisatie worden medewerkers met een bijzondere aanstelling (beginnende predikanten, jeugdwerkers, interim predikanten, studentenpastores en pioniers) tijdelijk uitgeleend aan plaatselijke gemeenten ten behoeve van specifieke werkzaamheden.

De interim-predikant is verbonden aan de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk en treedt tijdelijk op in een (vacante) gemeente binnen de Protestantse Kerk. Wim Andel is tevens lid van In Between, het netwerk van interim-predikanten.

Denkt u dat in uw gemeente een interim-predikant op zijn plaats zou zijn, dan kunt u contact opnemen in Between of met de mobiliteitspool van de PKN.

Niet elke tijdelijke predikant is interim, maar elke interimpredikant is tijdelijk

Klaas-Willem de Jong – Met enige regelmaat krijg ik op internet of anderszins stukjes onder ogen waarin een predikant als ‘interim’ wordt gepresenteerd – of zichzelf als zodanig afficheert – maar dat helemaal niet is. Bedoeld wordt nogal eens: tijdelijk. Maar soms is de pretentie groter, gaat het inderdaad om interimwerk maar ontbreken daarvoor de kwalificaties.

Gekwalificeerd – Wat is een interimpredikant? De kerkorde blijft op deze vraag het antwoord schuldig. De website van de PKN biedt meer info over de interimpredikant in een documentje van 2 A4-tjes. Dit document definieert de interimpredikant als volgt: ‘Interim-predikanten zijn gespecialiseerd in gemeenteopbouw. Ze geven tijdelijke ondersteuning aan kerkelijke gemeenten die te maken hebben met verandering, crisis of conflicten. De duur van deze ondersteuning kan variëren van enkele maanden tot maximaal twee jaar.’ Uit het vervolg wordt duidelijk dat een interimpredikant wat extra’s in huis heeft: hij heeft ‘een tweejarige opleiding tot interim-predikant gevolgd of anderszins deze competenties verworven.’ De landelijke dienstenorganisatie van de PKN heeft een aantal interimpredikanten in dienst die op verzoek gedetacheerd kunnen worden naar een (wijk)gemeente. Soms komt de vraag uit de gemeente zelf, soms bevelen kerkvisitatoren het aantrekken van een interimmer aan of doet een vertrekkende predikant een suggestie in die richting. Uiteindelijk staat echter voorop dat de (wijk)gemeente – of althans haar kerkenraad – het moet willen. Het landelijke Mobiliteitsbureau bemiddelt de interimpredikanten in de landelijke dienst. Niet altijd is er iemand beschikbaar. Daarom put het Mobiliteitsbureau tevens uit de groep Interimpredikanten In Between, een groep hiertoe gekwalificeerde predikanten binnen de Bond van Nederlandse Predikanten. Het is daarom niet verstandig een tijdelijk predikant interimmer te noemen, behalve als die behoort tot deze aparte groep tijdelijke predikanten en interimwerk verricht.

Rollen – Wat doet een interimpredikant? Ook daarover verschaft het aangehaalde document helderheid. Er worden vier rollen onderscheiden. De eerste is die van overbrugger. Soms is er in een vacaturetijd net iets meer nodig dan een consulent of een ander die het lopende werk doet. In het algemeen kan deze rol ook goed worden vervuld door een gemeentepredikant of kerkelijk werker met ervaring. Een gekwalificeerde interimmer is voor situaties als deze meestal niet nodig. Een predikant of kerkelijk werker in tijdelijke dienst volstaat. Dat ligt wezenlijk anders bij de drie overige rollen. De volgende is die van de rouwbegeleider, ingezet bij een gemeente die na lange tijd afscheid moet nemen van een predikant of een situatie – denk bij het laatste bijvoorbeeld aan het sluiten van een kerkgebouw, het opheffen van wijken, enzovoort. De rouwbegeleider helpt ruimte scheppen voor iets nieuws. In het verlengde daarvan ligt de beleidsbegeleider. Die stimuleert de ontwikkeling van nieuw beleid. Tot slot is er de rol van crisisbegeleider. Gemeenten komen soms in heftige situaties terecht waar ze zelf niet goed weg mee weten. Vertrouwen moet herwonnen worden. De vier rollen kunnen lang niet altijd even scherp onderscheiden worden. In alle gevallen is de (wijk)gemeente overigens ‘in control’. De interimpredikant sluit een contract met de (wijk)gemeente waarin beschreven staat welke werkzaamheden verricht moeten worden en welke doelen daarbij voor ogen staan.

Tijdelijk – Een belangrijke basisregel is dat een interimpredikant tijdelijk is en in principe geen – of in ieder geval niet direct aansluitend een – beroep aanneemt naar de (wijk)gemeente waar hij of zij werkzaam is geweest. Alleen op deze manier kan de interimpredikant vrij zijn werk doen, zonder dat hij zichzelf in beeld speelt als de nieuwe predikant, of anderen ook zelfs maar het idee hebben dat hij dat doet. Een interimpredikant moet namelijk soms lastige beslissingen voorstellen, harde woorden kunnen spreken. Hij mag nooit in de verleiding komen zijn toon te matigen vanwege andere persoonlijke belangen. Om de tijdelijkheid te onderstrepen is er een maximum gesteld aan de inzet: twee jaar. Een heel enkele keer kan langer nodig zijn, maar de bedoeling is steeds dat de gemeente zélf verder gaat. Langere aanwezigheid zou dat in de weg kunnen staan, ook omdat gestaag een bepaalde afhankelijkheid van de kan groeien. Daarom: niet elke tijdelijke predikant is interim, maar elke interimpredikant is tijdelijk.

Wie meer wil weten over het interimpredikantschap kan terecht in R. Brouwer & J. van Ark & J. Oortgiesen (red.), Voorganger als voorbijganger. Het interim-predikantschap van de toekomst (Zoetermeer: Boekencentrum 2013).

Klik HIER voor mijn blog over de meer specifieke vraag of een interimpredikant consulent kan zijn.

N.B. Ik heb de opleiding tot interimpredikant met goed gevolg afgesloten en ben lid van In Between.

Interim-predikant: betrokken buitenstaander

Waar veranderingen plaatsvinden binnen de kerk kan de inzet van een interim-predikant gewenst zijn. Maar hoe werkt dat, interimpredikant zijn? Een praktijkverhaal.

Kader – Sinds kort werk ik 16 uur per week voor de periode van 12 maanden ergens in Nederland waar twee gemeenten gefuseerd zijn. Eén van de gemeenten in de fusie is vacant, in de andere gemeente werkt een collega. Via het mobiliteitsbureau van de Protestantse Kerk is een interim-predikant aangezocht. De opdracht is begeleiding rond deze fusie op bestuurlijk en pastoraal vlak. Daarnaast ga ik een keer per maand voor in deze gemeente.

Taak en rollen – Een interim-predikant is geen tijdelijke gemeentepredikant. Eén van de eerste afspraken ging over de afbakening van mijn takenpakket en de formulering van de opdracht. Dit betekent concreet dat ik een uitvaart of catechese niet zal gaan doen. Dat is voor mij wennen: tot voor kort was ik gemeentepredikant en deed ik dit werk gewoon. Het was ook voor de kerkenraad en gemeente wennen. Met een interim-predikant haal je andere deskundigheid in huis én een beperking qua uren. Het helpt mij om de onderscheiden rollen van de interim-predikant als leidraad te gebruiken. Dat zijn er drie: overbruggen, begeleiden van veranderingen en reconstrueren, zo leerde ik bij de opleiding tot interim-predikant. Al werkend in de praktijk ontdek ik dat deze rollen in elkaar grijpen. Hoe goed gedocumenteerd je vooraf ook bent, met hoeveel mensen je ook spreekt, gaandeweg ontdek je de ‘olifantenpaadjes’ in de gemeente: dat wat altijd zo gaat (of niet), de ongeschreven regels, de verwachtingen en teleurstellingen van mensen. In alle contacten en vergadercircuits is werk te doen in deze drie rollen, en dat is af en toe best ingewikkeld.

Interim & predikant – Het woord ‘interim’ associeert men vaak met het stereotype beeld van de niets en niemand ontziende interimmanager die orde op zaken komt stellen en vervolgens vertrekt. Ik sta voor de combinatie van interim en predikant: ik doe dit werk als predikant. De taal en traditie van Bijbel, theologie en kerk zet ik in waar dat nuttig en nodig is, het is ook mijn motivatie om dit type werk te doen. Daarnaast zitten in mijn gereedschapskist kennis en vaardigheden op het gebied van procesbegeleiding, gespreksvoering en meer.

Graag maak ik het volgende onderscheid: de interim-predikant zal in eerste instantie iets meer gericht zijn op de zaak, en daarin met enige distantie opereren. Van daaruit zal zij werkrelaties aangaan in de gemeente. Een gemeentepredikant verbindt zich aan een gemeente, en zal vanuit deze verbinding inzetten op nabijheid en de benodigde distantie aanhouden.

Positie – Kerkordelijk is mijn positie ‘adviseur van de kerkenraad’. Dit geeft mij de vrijheid om zaken aan de orde te stellen die gevoelig liggen. Ik neem deze ruimte en leg direct óók de verantwoordelijkheid bij de gemeente om dit op te pakken. Het gaat om de toekomst van deze gemeente, met de eigen geschiedenis van hoogte- en dieptepunten. Dit geeft ook gelijk een zwakte van het interim-predikantschap aan: hoewel een jaar een behoorlijke tussentijd is, is het per definitie tijdelijk. Het kan heel goed gebeuren dat er ‘ja’ gezegd wordt tegen een advies en dat later blijkt dat men toch ‘n

ee’ doet. Dat is één van de frustrerende aspecten waar je als interim-predikant tegen moet kunnen.

Alida Groeneveld is interim-predikant en voorzitter van ‘In Between’, netwerk van interim-predikanten.

Met toestemming overgenomen van ‘Woord & Dienst’ januari 2017.