Het verhaal van 12 ½ jaar IN BETWEEN

De vijf voorzitters die InBetween heeft gehad.

Tijdens de werkdag in het voorjaar van 2019 in Amsterdam wordt aan het jubileum 12 ½ jaar In Between aandacht besteed. Inkomend voorzitter Sophie Bloemert heeft de vergaderstukken uit de achterliggende periode doorgenomen en vertelt op basis hiervan over de geschiedenis en ontwikkelingen van In Between. Haar (bewerkte) bijdrage volgt hieronder.

De afronding van de tweejarige pilot ‘’leren functioneren in een tussentijd’’ is eind mei 2006  aanleiding om een forumdiscussie te organiseren over de kansen van de interim-predikant (IP).

Ds. Helen Dekker-Keller maakt deel uit van het forum. Zij is in de VS actief geweest als IP binnen de Presbyterian Church – maar wel in een heel andere setting. In het begin van deze eeuw maakte zij de toenmalige predikant voor het beroepingswerk Jan Oortgiesen enthousiast voor deze speciale vorm van predikantschap. Ook Haaije Feenstra, dan directeur van het bestuur van de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk, is aanwezig. Hij stelt dat het InterimPredikant-schap voor de vernieuwing van de kerkelijke structuren een stuwende werking zal kunnen hebben.

Een andere inleider legt de nadruk voor de IP op kwaliteit en collegiaal studeren. En theoloog en uitgever Lydia Vroegindeweij presenteert de IP als energiereep, een verantwoord tussendoortje: nieuwe impulsen van een interimmer zijn mooi, maar de gemeente zélf moet aan het werk. De IP gaat immers weer weg – na maximaal twee jaar.

Bekendheid met het begrip IP moet worden bevorderd; dat is de algemene aanbeveling. Dat kan kerkenraden en helpen om met een IP in zee te gaan.

Na de forummiddag in 2006 wordt besloten tot blijvende samenwerking van de groep die de eerste opleiding heeft gedaan. Het werkverband is in wording. In de zomer die volgt wordt flink gepraat over hoe het verder zal gaan – en onder welke naam? Zal het PITTIG, worden? Want: Predikanten in (een) tussentijd tot inspiratie (van) gemeenten. Het toenmalige bestuur i.o. heeft zelfs nagedacht over een oecumenische opzet. Maar neen, het is toch allereerst zaak om in de Protestantse Kerk een plek te verwerven. En dus stelt men een neutrale, maar wel aan de kerk verbonden, naam voor:  PKN-Interim-Werkverband. Uiteindelijk wordt het: In Between, (IB) netwerk van interim-pastores – met een bijpassend logo. En Jan Oortgiesen is en blijft zeer betrokken. Hij heeft veel relevante informatie aan de IP te bieden en brengt gemeenten op de hoogte van het nieuwe fenomeen IP.

Eerste lichting interim-predikanten, 2006

Op 18 september 2006 wordt in het LDC van de Protestantse Kerk te Utrecht het werkverband officieel opgericht – met Florida de Kok als voorzitter; Richart Huijzer wordt secretaris en Pieter van Winden penningmeester. Het bestuur dringt aan op activiteiten van wat we feedback- of intervisiegroepen zijn gaan noemen. En er wordt een subgroep Publiciteit aangewezen. ’s Middags gaat het inhoudelijke programma over: kwaliteit!  En er zijn 13 aanwezigen.  

Sindsdien wordt, telkens in het voor- en najaar, een werkdag georganiseerd. Inclusief een (klein) deel huishoudelijk vergaderwerk, want er moet steeds het nodige worden vastgelegd, zoals – in de eerste jaren – een huishoudelijke reglement voor IB. En er moet regelmatig worden teruggekoppeld. In de beginjaren betekent dat regelmatig overleg met Jan Oortgiesen. De kerkorde wordt ook in het oog gehouden evenals de ontwikkelingen bij de synode, op basis van rapporten als ‘’Pastor in beweging’’ en “Werkers in de wijngaard’’.

Een actuele vraag is daarnaast: welke spelers zijn er nog meer op het speelveld van de plaatselijke gemeente, zoals consulent, visitator en (dan nog) gemeenteadviseur? Hoe kan de samenwerking met hen het beste worden vormgegeven? En daarbij: hoe verhouden Mobiliteitsbureau en IB zich tot elkaar? Aanvankelijk lijkt er geen mogelijkheid te zijn om via de dienstenorganisatie het werkverband IB te implementeren. Heeft het moderamen van de synode daarop misschien een andere kijk? Dus gaat er een brief naar het moderamen met de vraag: wat is uw beleid aangaande het IP-schap? Het  resultaat is dat een moderamenlid bij een werkdag komt buurten met positieve input.

Kortom: In Between is – en blijft – druk bezig om zich te profileren, te professionaliseren en te presenteren. Ook al is er dan nog geen plaats in de kerkorde. Zo wordt IB populair. En kan het snel gaan. Want al in april 2008 komt de eerste interim-predikant in landelijke dienst. In de daarop volgende jaren komen er meer. Sommigen van hen zijn afkomstig uit de tweede opleiding, die inmiddels is gerealiseerd.

In 2009 geeft IB aandacht aan toekomstig beleid in een aparte notitie – en er verschijnt een mooie PR-folder. IB staat nu stevig met beide benen op de grond en werkt door aan professionalisering en versterking van het netwerk.  Op 4 maart 2009 is dr. Rein Brouwer – voor de 1e keer –  te gast rond het thema: vertrouwen ad interim. Hij wordt een vaste waarde als inleider.

In 2009 volgt een wisseling bij het secretariaat. Later datzelfde jaar komt er een nieuwe penningmeester. Een jaar later treedt een nieuwe voorzitter aan: Nico de Lange. Dit bestuur leidt IB naar consolidatie.

In 2011 is het tijd voor een lijvig document voor kwaliteitsbewaking en -bevordering, een beroepsstandaard, dus. Zo wordt duidelijk dat een IP in de breedte van de kerk inzetbaar is, reflectief is ingesteld en veranderingen en bijbehorende spanningen kan hanteren. Deze drie lijnen helpen om de werkdagen effectief inhoud te geven.

Als gasten worden naast inleiders vanuit de PThU verwante professionals uitgenodigd, zoals een interimmanager, organisatiedeskundigen en een godsdienstpsycholoog.

In Zaltbommel wordt – na 6 jaar IB – in september 2012 een bijzondere werkdag georganiseerd. We pakken wat groter uit, met een panel, gastspreker Leo Koffeman over ‘’Vreemde ogen dwingen’’ en de presentatie van het definitieve kwaliteitsdocument.

In die tijd worden tevens lijntjes gelegd naar relevante organisaties buiten de Protestantse Kerk, zoals het verband van kerkelijke opbouwwerkers (WKO) en de Orde van Organisatiekundigen en –adviseurs (OOA). Maar ook intern wordt gewerkt aan bekendheid; sommige interimmers gaan erop uit met een presentatie om de 74 classes over de IP te informeren.

Op 19 april 2013 wordt een boek gepresenteerd: Voorganger als voorbijganger, onder redactie van Rein Brouwer, Jodien van Ark en Jan Oortgiesen. Ondertitel: Het interimpredikantschap van de toekomst. * De vraag naar deze specialisten op het kerkelijk erf is immers groeiende. Daarom heeft Brouwer er een stevig onderzoek op losgelaten. Op basis hiervan stelt hij als definitie voor: Het IP-schap kenmerkt zich door gekwalificeerde interventies van een interimpredikant van de kerk, vanuit een bewuste strategie, in een context van crisis en/of transitie, onder bepaalde voorwaarden (contract, tijdelijkheid), gericht op verandering van de situatie.

In de afgelopen jaren zijn de basisopleidingen tot IP doorgegaan, werd en wordt regelmatig met de PThU overlegd. De werkdagen worden op verschillende locaties gehouden: na Utrecht volgt Ermelo en sinds 2017 is Amsterdam de plaats van samenkomst. 

En dan komt het koperen jubileum: maart 2019. Na een stevige oriëntatie is IB sinds 2016 een ‘groep’ van de Bond van Nederlandse Predikanten (BNP), met een hierop aangepast Huishoudelijk Reglement.  Daarin heet IB voortaan: netwerk van interimpredikanten (in plaats van pastores). Een 4e bestuurslid wordt geïntroduceerd als linking pin met de BNP.

Er is toelatingsbeleid ontwikkeld (ook voor hen die niet de basisopleiding hebben gedaan) en natuurlijk een beroepscode en er is nagedacht over de bezoldiging van hen die niet in landelijke dienst zijn of gedetacheerd worden vanuit hun gemeente.

In diverse media zijn inmiddels artikelen over de IP of IB gepubliceerd. De samenwerking met het Team Mobiliteit is goed en effectief. Het is nu glashelder: vraagt een gemeente om een IP, dan wordt eerst gekeken naar de inmiddels 10 IP-ers in landelijke dienst. Lukt het niet om met één van hen een match tot stand te brengen, dan worden de andere leden van IB benaderd. Leidt ook dit niet tot resultaat, dan is er nog steeds het lijstje, dat we vroeger ‘het lijstje van Jan’ plachten te noemen: een groep van zeer ervaren predikanten die geen interim-opleiding hebben gedaan, maar wel vertrouwd zijn met complexe situaties in gemeenten.

IB telt momenteel zo’n 45 leden; sommige komen uit andere kerkgemeenschappen: een interessante ontwikkeling. Enkele leden hebben in de loop van de tijd hun lidmaatschap opgezegd, bijvoorbeeld vanwege emeritaat. 1 lid is overleden. In Between kent 2 ereleden: Jan en Jodien.

Het is de bedoeling dat ieder lid bij een intervisiegroep is aangesloten en dat er in die kleinere kring minimaal 4  x per jaar collegiaal wordt gewerkt. Wie zou het nog willen missen?

Tot nu toe is het ook steeds gelukt nieuwe bestuursleden te vinden.

Tenslotte: IB heeft zijn bestaansrecht meer dan bewezen. Dat is een feestje waard. En we gaan verder! Want er is nog steeds genoeg te doen.

– Zo blijft de verhouding tot de kerkelijk werkers die eveneens in interim-verband willen gaan werken, aandacht vragen.

– De website kan wordt verbeterd.

– Onze ziel kan ook nog meer worden gevoed. Hoe houden we onze bezieling gaande, juist in situaties waar soms kwaad als kwaad benoemd moet worden? Met andere woorden: aandacht voor geestelijk empowerment.  

– Naast de IP wordt in de Protestantse Kerk ook de AP geïntroduceerd: de ambulant predikant. Deze collega’s zijn snel op afroep beschikbaar om in een gemeente waarin de predikant tijdelijk niet kan werken door ziekte, zwangerschapsverlof o.i.d., in te springen. De interim-predikanten zijn in de regel inzetbaar in gemeenten die huiswerk hebben, zoals in vacaturetijd, na een conflict, of in tijden van transitie.

– Uiteraard blijven de halfjaarlijkse werkdagen. In deze fase van IB is het zaak gekwalificeerde inleiders uit te nodigen, die onze specialisatie kunnen verrijken.

*Voorganger als voorbijganger. Het interim-predikantschap van de toekomst. Onder redactie van Rein Brouwer, Jodien van Ark en Jan Oortgiesen. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer, 2013